Buradasınız : Kaynaklar

15-Eğitim-Öğretim Programının Değerlendirilmesi

 

Değerlendirme çeşitli şekillerde yapılmaktadır.
Kıyaslama esasına göre yapılan değerlendirme ikiye ayrılır.
 
Norma dayalı (göreli, bağıl) değerlendirme: Bireyler birbirleri ile karşılaştırılır. Öğrencilerin değerlendirmesinde sınıf ortalaması ölçüt alınır.
 
Ölçüt dayanaklı (mutlak, hedef dayanaklı, erişiye bakılarak)  Değerlendirme: Öğrenme sonucunda öğrencilerin istenen davranışları ne kadar kazandıkları kontrol edilir. Programın başında öğrencilerin istenen davranışlara ne kadar sahip olduklarına bakılır. Öğrencilerin programın sonunda istenen davranışların ne kadarına sahip olduklarına bakılır. Aradaki fark programın başarısını ortaya koyar.
Hedefler belli amaçlar için de yapılabilir. Kendi içinde üçe ayrılır.
Değerlendirme, programa girişte, süreçte ve çıkışta yapılır.
 
Programa girişte yapılan değerlendirme, tanılayıcı değerlendirme.
Program sürecinde yapılan değerlendirme, biçimlendirici değerlendirme.
Program çıkışında yapılan değerlendirme düzey belirleyici değerlendirmedir.
 
Tanılayıcı Değerlendirme: Tanıma ve yetiştirmeye yönelik değerlendirmedir. Öğrencilerin programa girmeden önceki bilgilerini ölçmek için yapılan değerlendirmedir. Öğrencilerde var olan özelliklere göre program düzenlenmek için yapılır. Bu durumda öğrenciye istenen özellikler kazandırılmaya çalışılır.
Biçimlendirici değerlendirme   (Formatif Testler):biçimlendirmeye ve yetiştirmeye yönelik değerlendirmedir. Program süreci içerisinde öğrencilere uygulanan değerlendirmedir. Öğrencilerin, eksik yönleri tespit edilip tamamlanmaya çalışılır. Bu aşamada dönüt çok önemli bir yer tutmaktadır. Öğrencilerin yanlış öğrenmeleri ve eksikleri tespit edilip düzeltmek için yapılır.
Düzey Belirleyici Değerlendirme (Summatif Testler):Program sonunda öğrencilerin hangi becerileri, davranışları, bilgileri kazandığını ölçmeye yönelik yapılan değerlendirmedir. Bu testler programın eksiklerini görmek için de çok önemlidir. Bu değerlendirmede öğrencideki kritik davranışlar kontrol edilir.
 
PROGRAM DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMLARI

Hedefe Dayalı Değerlendirme
R.Tyler tarafından 1933–1941
Tyler tarafından geliştirilmiştir. Tyler’ a göre bir eğitim programının hedef, öğrenme yaşantıları ve değerlendirme olmak üzere üç temel öğesi bulunmaktadır. Hedefler ve öğrenme yaşantılarının etkinliğine bakılır. Deneysel araştırma yöntemlerine uygundur. Öğrenci davranışları programın başında ve sonunda kontrol edilir. Hedeflere ulaşma derecesine bakılır. Aradaki fark programın etkinlik derecesini belirtir.
Tyler’a göre programın üç temel öğesi vardır
_Hedefler
_Öğrenme yaşantıları
_Değerlendirme
Bu modelin merkezinde eğitim hedefleri vardır.
Aşamaları:
  —Programın hedeflerini belirleme
  —Hedefleri kazandırılmak istenen özelliğe göre sınıflama
  —Hedefleri davranış cinsinden ifade etme
  —Hedefe ulaşıp ulaşmadığını gösterecek durumu saptama
  —Ölçme tekniklerini geliştirme ya da seçme
  —Öğrencilerin davranış yeterlilikleri ile ilgili veriyi toplama
  —Elde edilen verilerle belirlenen hedefleri karşılaştırma
Davranışların kalıcılığını kontrol etmek için programın bitiminden belli bir süre sonra da davranışların izlenme çalışması ile değerlendirilmesinin önemi üzerinde durulmuştur.
—Değerlendirmede, hangi hedeflere ulaşıldığına bakılır.
—Ulaşılamayanhedeflere neden ulaşılamadığını anlamak için hedef ve öğrenme yaşantılarına bakılır.
—Nicelikselverilerden yararlanılır.
Metfessel - Michael Modeli: Programın değerlendirilmesine öğretmenler, öğrenciler, yöneticiler ve sıradan vatandaşlar katılır. Bu kişiler programın değerlendirilmesine dolaylı veya direk olarak katılırlar
1960’ların sonlarında Metfessel ve Michael tarafından geliştirilmiştir.
Aşamaları:
  — Dolaylı ya da doğrudan herkesin değerlendirmede yer alması sağlanmalı.Eğitim dünyasındaki herkesin doğrudan ya da dolaylı değerlendirmede yer verilmelidir,
  — Genelden özele doğru aşamalı olarak sıralanan hedeflerin yoğun paradigmasını geliştirmeli
  — Oluşturulan özel hedefleri programda uygulanabilir bir biçime dönüştürmeli
  — Belirlenen hedeflerin ışığında programın etkililiğini bireyler üzerinde ölçebilecek ölçme araçları geliştirilmeli. Hedeflere ve programa göre ölçme araçları geliştirilmeli
  — Programın uygulandığı sürece, test ve diğer uygun araçları kullanarak düzenli gözlemler yapmalı
—Toplanan bilgileri analiz etmeli
—Programı felsefi anlamda değerlendirebilmede kullanılabilecek standartları ve değerleri açıklamalı
Programın standartları ve değerleri açıklanmalı,
—Toplanan bilgilerle programın uygulanabilirliği hakkında önerilerde bulunulmalı.
— Genel hedefler, özel hedefler, yaşantılar ve araç-gereçlerin genel değerlendirmesi yapılmalıdır

Provus Farklar Yaklaşımı
Programın standartları ve performansı belirlenir. Performans ile standartlar karşılaştırılır. Aralarındaki farka bakılarak değerlendirme yapılır
Malcolm Provus tarafından geliştirilmiştir.
_
 Değerlendirmeyi dört bileşene ayırır.
Dört Bileşen:
A- Programın standartlarını belirleme.
B- Programın performansını belirleme.
C- Performans ile standartları karşılaştırma.
D- Performans ile standart arasında fark olup olmadığını belirleme
 
 
 
Provus'un modelinde beş evre vardır. Bu evrelerde programın yeterliliği, belirlenen program standartları ile karşılaştırılır
 Provus’un Modelindeki Beş Evre:
A- Tasarım: Standartlarla tasarımlar karşılaştırılır.
B- Oluşturma: Olanaklar, yöntemler ve öğrenci davranışlarıyla programın ölçütleri arasındaki
farklar rapor edilir.
C- Süreçler: Öğrenci ve öğretmen arasındaki ilişkiler kontrol edilip uyumsuzluk rapor edilir.
D- Ürün-Sonuç: Orijinal hedeflerle ürün, okul-toplum ilişkisi açısından değerlendirilir.
E-  Maliyet-yararProgramın ekonomiklik ilkesine ve diğer programlara göre değerlendirilmesi yapılır. Program çıktıları benzer program çıktılarıyla karşılaştırılır. Maliyet-yarar analizleri yapılır. Geliştirilen ve uygulanan yeni eğitim programının sonuçlan, maliyeti karşılayıp karşılamadığı araştırılır. Burada maliyet sadece para değil ekonomik, politik ve toplumsal değerler açısından da değerlendirme içermektedir
Malcolm Provus’un modeli, sistem yönetimi kuramına dayalıdır.
.
Farklarla elde edilecek bilgiler doğrultusunda karar verecek kişi:
A- Bir sonraki evreye geçebilir,
B- Önceki evreyi yeniden kullanılacak hale getirebilir,
C- Programı yeniden başlatabilir,
D- Performans ve standartları yeniden düzenleyebilir ya da programı bitirebilme
.
 
Stake’ nin Uygunluk – Olasılık Modeli
Stake’ nin ayrıca İhtiyaca cevap verici değerlendirme modeli vardır
Program değerlendirmeyi üç boyutta ele alır. Bunlar; Girdi, Süreç ve Çıktı(ürün) dır.
Tasarlanan ve gerçekleşen çıktının uygunluğuna bakılır. Tasarlananın gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılır.
 
Robert Stake tarafından geliştirilmiştir.
 
Stake'e göre eğitimciler değerlendirme yaparken sezgisel normları ve göreli yargıyı dışta tutarak düzenli değerlendirmenin temel ilkelerini oluşturmalıdır.
 Stake, bir yargıya varmanın çok zor olduğunu, ancak profesyonel bir değerlendirme uzmanının görevinin yargıya varmak olduğunuaçıklamaktadır.
 
Stake, değerlendirmeye dayalı bilgilerin üç boyutta düzenlenebileceğini söylemektedir:
 
1. Girdi Öğretme öğrenme sürecinden önce var olanlar.(Bunlar çıktıyı etkiler
2. Süreç Öğrenme öğretme işinin yapıldığı zamandır.
3. Çıktı(ürün) Akademik başarı, tutum ve beceri düzeyinde değerlendirme yapılır
Programı; programdaki öğretmen ve öğrenciler değerlendirir. Tasarlanan ve gerçekleşen çıktının uygunluğuna bakılır.
Stake’e göre Düzenli ve Düzensiz olmak üzere iki çeşit değerlendirme vardır.
 
_ Eğitimciler değerlendirmenin temel ilkelerini oluştururken sezgisel normları ve göreli yargılardan etkilenmemelidir ki nesnel sonuçlara varabilsin.
_ Program değerlendirme uzmanının birçok farklı alandan kişinin program değerlendirmeye ilişkingörüşlerini ve zor da olsa sonuca varmalıdır
 
 
Bu modelde sonuçtan çok program etkinlikleriyle ve sürecin değerlendirilmesiyle ilgilenir.
Değerlendirmeci;
1- Programın öyküsünü anlatır.
2- Özelliklerini anlatır.
3- Müşterilerini ve personelini tanımlar.
4- Önemli konuları ve sorunları belirtir.
5- Başarılarını rapor eder.
# Değerlendirmeci programın etkinliği ve içeriği ile ilgili plan geliştirmelidir
 
 
 
Stuftlebeam Bağlam Girdi, Süreç ve Ürün Modeli
AYRICA TOPLAM DEĞERLENDİRME MODELİ adlı bir modeli daha vardır
: Amaç program hakkında karar verme yetkisine kişilere bilgi vermektir. Çok kapsamlı bir program değerlendirme modelidir.
Şu dört öğe ile ilgili veriler toplanarak program hakkında karar verilir;_Değerlendirmenin amacı; karar verecek kişilere bilgi vermektir.
Yetkililer dört alanda karar vermelidir
— Planlama ile ilgili kararlar
— Yapılaştırma ile ilgili kararlar
— Uygulama ile ilgili kararlar
— Yeniden düzenleme ile ilgili kararlar
Bu kararlara dayanak olacak bilgilerin toplanması için programın dört farklı aşamasının değerlendirilmesi sözkonusudur.
1. Bağlamın değerlendirilmesi Amacı, hedefi oluşturacak bilgiler toplamak ve hedefleri belirlemektir Bağlamın değerlendirilmesi sırasında programla ilgili tüm faktörler ve mevcut durum analiz edilir. Bu aşamanın amacı hedeflerin belirlenmesine temel olacak bilgilerin toplanması ve hedeflerin belirlenmesidir. Analiz sırasında özellikle karşılanamayan ihtiyaçlar, kaçırılmış fırsatlar ve ihtiyaçların niçin karşılanamadığının tanısı üzerinde durulur.
 
2. Girdinin değerlendirilmesi Program ve öğeleri incelenir. Bu aşama, programın hedeflerine ulaşabilmesi için gerekli olan kaynaklar ve bu kaynakların nasıl kullanılacağı hakkında bilginin sağlandığı aşamada girdinin değerlendirilmesinde, bağlamın değerlendirilmesinin aksine program ve öğeleri mikro düzeyde analiz edilir. Girdi analizi sırasında, amaçlar mevcut duruma uygun olarak belirlenmiş mi? Hedefler okulun amaçları ile tutarlı mı? Öğretim stratejileri hedeflere uygun mu? Kapsam, genel amaçlar ve özel hedeflerle tutarlı mı? gibi programın çeşitli öğeleri ile ilgili sorulara yanıt aranır.
 
3. Sürecin değerlendirmesi Bu aşamada programın uygulanması ile ilgili kararların alınması için gereklidir. Bu süreç, program uygulanırken gerçekleştirilen ve planlanan ile gerçek etkinlikler arasındaki uyuma bakılır Sürecin değerlendirilmesi Planlanan ile gerçekleşen etkinlik arasındaki uyuma bakılır
 
4. Ürünün değerlendirilmesi Beklenen ürün ile çıkan ürün karşılaştırılır. Bu aşamada programın ürünü hakkında veri toplanarak beklenen ürünle gerçek ürünün karşılaştırılması söz konusudur. Ürün değerlendirme ile uygulanan programın devam edip etmeyeceği ya da nasıl bir değişikliğe uğratılması gerektiği hakkında bilgi verilir.
 
TOPLAM DEĞERLENDİRME MODELİ
Bu modelde de bağlam, girdi, süreç ve ürün değerlendirmeyi getirir.
_ Bu model dört tür değerlendirmeden söz eder.
1- Planlama kararları; çevre değerlendirilmesinden sonra yapılır.
2- Yapılandırma kararları; girdi değerlendirmesinden sonra yapılır.
3- Uygulama kararları; süreç değerlendirmesini izler.
4- Geri dönüşüm kararları; ürün değerlendirmeden sonra yapılır. Programın sonuçlarını belirtir
1- Çok bilgi küçük değişim; Durağan değişimdir. Eğitimde en çok bu değişiklik kullanılır.
2- Az bilgi küçük değişim; çoğaltıcı değişimdir.
3- Çok bilgi büyük değişim; Biçim değiştirici değişiklik.
4- Az bilgi büyük değişim; hareketli değişimdir. Küçük kanıtlar üzerine kurulan
yenileştirici çözümlerdir.
 
 
 
 
Eisner’in
Eğitsel Eleştiri Değerlendirme Modeli
Eisner’in kurduğu bu modele göre programı uzman kişiler değerlendirmelidir. Programın sonuçları ile ilgili bilgi edinilmeli, bunlar yorumlanmalı ve değerlendirilmelidir.
 Bu modelin üç boyutu vardır:
1- Betimleme; eğitimin niteliği ile ilgili bilgiler betimlenir.
2- Yorumlama; programın uygulaması sonucu ortaya çıkan olayların sonuçları tahmin edilmeye çalışılır.
3- Değerlendirme; betimleme ve yorumlamada ortaya çıkan sonuçlara göre yargılarda bulunulur.
Programın Öğelerine Dayalı Değerlendirme
BLOOM
Programın tam ve etkili biçimde değerlendirilmesi için tüm öğelerin incelenmesi gerektiğini savunur. Bu değerlendirme programın bütün öğeleri olan hedefler, içerik, eğitim durumları değerlendirme öğeleri değerlendirilerek programın etkiliği hakkında karar verilir. Her öğeye göre cevaplanması gereken sorular vardır.
Program öğesi Değerlendirme soruları
 

 Hedefler

—Öğretim süreci sonunda ortaya çıkacak ürün tanımlanmış mı*?
—Hedeflertoplumun beklentisi ve ihtiyaçlarına uygun mu?
—Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu?
—Hedefler konu alanının özelliklerine uygun mu?
—Öğrenci davranışı olarak ifade edilmiş mi?
—Hedefler birbirleriyle tutarlı mı?
—Hedef ifadeleri yeterince açık ve anlaşılır mı?
—Hedefler gerçekleşebilecek nitelikte mi?
İçerik —İçerik hedeflerle tutarlı mı?
—İçerik birbirleriyle tutarlı mı?
—İçerik çağdaş bulgulara dayalımı?
—içerik öğrencilerin ilgi ve düzeylerine uygun mu?
—İçerikte yer alan bilgiler önemli dayanıklı ve geçerlimi?
—İçerikteki bilgiler öğrenci için anlamlımı?
—İçerikteki bilgilerin sunuş sırası öğrenme ilkelerine uygun mu?
Eğitim durumları —Eğitim durumları hedeflere ulaştıracak nitelikte mi?
—Eğitim durumları içerikteki bilginin özelliklerine uygun mu?
—Eğitim durumları öğrenci özelliklerine uygun mu?
—Eğitim durumları öğrenci merkezli etkinliklere uygun mu?
—Eğitim durumları öğretim ilkelerine uygun mu?
—Eğitim durumları öğrencinin aktif katılımına uygun mu?
—Strateji ve yöntemle etkili mi?
—Uygun zaman ve öğretim materyali kullanılmış mı?
Sınama durumları —Ölçme araç ve sonuçları geçerli mi?
—Ölçme araçları ve sonuçları güvenilir mi?
—Uygun ölçme araçları kullanılmış mı?
—Amaca uygun ölçüt kullanılmış mı?